મહેસાણા
- રાજકારણનો અખાડો એટલે મહેસાણા
કેમ છોને ચમ છો લ્યા, ચાલને કહે હેડ
આ મેહોણા છે વાલા, લોકો કહે GJ-2ની મહેર
ગેર(ઘેર) - ગેર(ઘેર) નેતા છે એવી આ ભોમ
આ મેહોણા છે વાલા, લોકો કહે GJ-2ની મહેર
મહેસાણા જીલ્લાને અન્ય જીલ્લાની સ્પર્શતી સીમાઓ:-
- ઉત્તર દિશા:- બનાસકાંઠા
- દક્ષિણ દિશા:- અમદાવાદ
- પૂર્વ દિશા:- ગાંધીનગર
- પશ્વિમ દિશા:- પાટણ, સુરેન્દ્રનગર
મહેસાણા જીલ્લાના તાલુકાઓ:-
(1)
મહેસાણા
(6) જોટાણા
(2)
ઊંઝા (7) વડનગર
(3)
બહુચરાજી (8) વિસનગર
(4)
કડી (9) વિજાપુર
(5)
ખેરાલુ (10) સતલાસણા
મહેસાણા જીલ્લાની રચના:-
- 1 મે 1960ના રોજ ગુજરાતની સ્થાપના સમયે મહેસાણા જીલ્લો અસ્તિત્વમાં આવ્યો
- મહેસાણા અને અમદાવાદ જીલ્લાના અમુક ભાગ લઈને વર્ષ 1964માં ગાંધીનગર જીલ્લો બનાવવામાં આવ્યો
- મહેસાણા અને બનાસકાંઠા જીલ્લાના અમુક ભાગ લઈને વર્ષ 2000માં પાટણ જીલ્લો બનાવવામાં આવ્યો
મહેસાણા જીલ્લાનો ઈતિહાસ:-
- પૌરાણિક કાળમાં સ્કંદ પુરાણ અને ધર્મારણ્ય પુરાણમાં મહેસાણાની આજુબાજુનો વિસ્તાર “આર્નત” થી ઓળખાતો હતો
- મહેસાણાની સ્થાપના વનરાજ ચાવડાના વંશજ ‘મેસાજી ચાવડા” દ્વારા કરવામાં આવી હતી
- મહેસાણાની પ્રથમ ઈંટ 1358માં તોરણવાળી માતાજીના મંદિર પાસે મુકવામાં આવી હતી
- 1726માં મરાઠા સરદાર કંથાજી કદમે વડનગર પર આક્રમણ કર્યું હતું
- 1766માં વિસનગર, વડનગર, ખેરાલુ, મહેસાણા, વિજાપુર, પાટણ, હારીજ ગાયકવાડ સરકાર હસ્તક હતાં તથા રાજધાની પાટણ હતી
- 1785માં મલ્હારરાવ ગાયકવાડને કડીની સત્તા મળે છે
- કડીને “કિલ્લે કડી” પણ કહેવાય છે
- 1787માં પ્રથમવાર મહેસાણામાં રેલ્વેની શરૂઆત થઈ
- આ રેલ્વે મહેસાણા અને વડનગર વચ્ચે શરુ કરવામાં આવી હતી
- આ રેલ્વે ઉત્તર ગુજરાતની પ્રથમ રેલ્વે લાઈન હતી
- 1956માં મહાગુજરાતનું છેલ્લું અધિવેશન વિસનગરમાં ભરાયું હતું
નદીઓ:-
મુખ્ય નદીઓ;- સાબરમતી, રૂપેણ, પુષ્પાવતી
1. 1. સાબરમતી નદી:-
- સાબરમતી નદી મહેસાણા અને સાબરકાંઠા જીલ્લાની સરહદ બનાવે છે
- સાબરમતી નદી પર સતલાસણા તાલુકામાં ધરોઈ ડેમ બનાવવામાં આવેલો છે
- આ ડેમને દસ દરવાજા છે
2. 2. રૂપેણ નદી:-
- રૂપેણ નદીનું ઉદગમ સ્થાન ટૂંગાનો ડુંગર છે
- આ નદી કાંઠે મહેસાણા શહેર આવેલું છે
3. 3. પુષ્પાવતી નદી:-
- પુષ્પાવતી નદી કાંઠે ઐઠોર, મોઢેરા, ઉનાવા અને ઊંઝા આવેલું છે
- ઊંઝામાં લક્ષચંડી યજ્ઞ થાય છે
મેદાનો:-
1. 1. ગઢવાડાનું મેદાન:-
- આ મેદાન વિસ્તારમાં ઘઉંનું વાવેતર થાય
- આ મેદાન સતલાસણા તાલુકામાં આવેલા ધરોઈ ડેમ નજીક છે
નોંધ:-
- ઘઉંના ઉત્પાદન માટે અમદાવાદ જીલ્લાનો ભાલ પ્રદેશ પ્રથમ સ્થાને છે
- ઘઉંના ઉત્પાદન માટે મહેસાણા જીલ્લો દ્વિતીય સ્થાને છે
2. 2. ખાખરીયા ટપ્પા:-
- કડીથી કલોલ વચ્ચેના વિસ્તારને ખાખરીયા ટપ્પા તરીકે ઓળખાય છે
- આ પ્રદેશમાંથી કુદરતી ગેસ અને ખનીજ તેલ મળે છે
3. 3. ચૂંવાળ પ્રદેશ:-
- આ પ્રદેશ બહુચરાજી તાલુકામાં આવેલો છે
- ચૂંવાળ એટલે ક્ષાર થાય છે
- આ પ્રદેશમાં જમીન શુષ્ક હોવાથી, ખેતી મતે જમીનમાંથી પાણી લેવામાં આવે છે અને તેથી જમીનનો અંદરનો ભાગ ક્ષારવાળો રહી જાય છે
4. 4. થોળ પ્રદેશ:-
- આ પ્રદેશ કડી આસપાસમાં આવેલો છે
- અહી થોળ પક્ષી અભયારણ્ય આવેલું છે
- આ અભયારણ્યમાં યાયાવર અને સુરખાબ પક્ષીઓ આવે છે
- આ ગુજરાતનું એકમાત્ર “ગેઈમ રીઝર્વ” એટલે કે પક્ષીઓ સાથે રમત – ગમત સેન્ટર છે
5. 5. ધર્મારણ્ય ક્ષેત્ર :-
- મોઢેરા આસપાસના ક્ષેત્રને ધર્મારણ્ય ક્ષેત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે
6. 6. હાટકેશ્વર ક્ષેત્ર :-
- વડનગરની આસપાસના ક્ષેત્રને હાટકેશ્વર ક્ષેત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે
- આ ક્ષેત્રમાં હાટકેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે
પાક :-
મુખ્ય પાક :- જીરું , વરીયાળી, ઇસબગુલ, ઘઉં ,
એરંડા
1. 1. જીરું વરીયાળી અને ઇસબગુલ :-
- ઇસબગુલ ને ઘોડા જીરું તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે
- મસાલા માર્કેટ તરીકે મહેસાણા જીલ્લો પ્રથમ સ્થાને છે
- બનાસકાંઠા જીલ્લો બીજા સ્થાને આવે છે
- ઊંઝા નું ગંજ બજાર સમગ્ર એશિયામાં સૌથી મોટું ગંજ બજાર છે
- મહેસાણા તાલુકાનું જગુદણ ગામ બી સંશોધન કેન્દ્ર તથા મસાલા સંશોધન કેન્દ્ર તરીકે વખણાય છે
નોંધ :-
- ભારતનું મસાલા રાજ્ય તરીકે કેરળ રાજ્ય જાણીતું છે
- મસાલા ના ટાપુ તરીકે ટાપુઓનો દેશ ઇન્ડોનેશિયા વખણાય છે
- લાઈન સીટી તરીકે ઇન્ડોનેશિયા વખણાય છે
2.
2. ઘઉં :-
- ઘઉંના વાવેતરમાં મહેસાણા જીલ્લો પહેલા ક્રમે છે
- ઘઉંના ઉત્પાદનમાં મહેસાણા જીલ્લો બીજા ક્રમે છે
નોંધ :-
- ઘઉં ના ઉત્પાદન માં પહેલા ક્રમે અમદાવાદ જીલ્લો છે
3.
3. એરંડા :-
- એરંડાનું બીજું નામ દિવેલા છે
- એરંડામાં મહેસાણા પહેલા ક્રમે છે
અન્ય પાક :-
- કપાસ, જુવાર, બાજરી, બટાકા, ચણા, તલ, રાઈ, રાઈડો, ડાંગર
ખનીજો :-
- ખનીજ તેલ, નેચરલ ગેસ, લિગ્નાઈટ કોલસો,
- ખનીજ તેલ અને નેચરલ ગેસ કડી તાલુકામાંથી મળી આવે છે
- આ બંને ONGC દ્વારા મેળવવામાં આવે છે
- લિગ્નાઈટ કોલસો વિસનગર તાલુકાના કંસારાકુઈ ગામમાંથી મળે છે, જે ગુજરાતનો અનામત જથ્થો છે
- ચિનાઈ માટી વિજાપુર તાલુકાના કોટગામ પાસે થી મળે છે
- લિગ્નાઇટ કોલસો કચ્છ જીલ્લાના પાનધ્રો ખાતે મળે છે
ડુંગરો :-
તારંગા ડુંગર :-
- આ ડુંગર સતલાસણા તાલુકા માં આવેલો છે
- અહી જોગીડાની ગુફાઓ આવેલી છે
- તારંગા મંદિર કેગરના વ્રુક્ષમાંથી બનેલું છે
- અહી જૈન સંપ્રદાયના 19 દેરાસરો આવેલા છે જેમાંથી 14 દેરાસરો દિગંબર સંપ્રદાયના અને 5 દેરાસરો શ્વેતાંબર સંપ્રદાયના છે
- અહી સૌથી મોટું અજીતનાથનું જૈન દેરાસર કુમારપાળે બનાવેલ છે
- તારંગનું સાંસ્કૃતિક વન 2006માં બનાવેલ છે
- આ સાંસ્કૃતિક વન ગુજરાતનું ત્રીજું સાંસ્કૃતિક વન છે
ઉદ્યોગો :-
1. ડેરી ઉદ્યોગ:-
- દૂધસાગર ડેરીની સ્થાપના 1964માં માનસિંહ પટેલ દ્વારા કરવામાં આવી હતી
- 1984માં ઓપરેશન બ્લ્યુ સ્ટાર આ ડેરીમાંથી કરવામાં આવ્યું હતું
- આ ઓપરેશન માં મહેસાણાથી દિલ્હી સુધી ટ્રેન મારફતે દૂધ પહોચાડવામાં આવ્યું હતું
2. કપાસિયા તેલની મિલો :-
- આ મિલો કડી ખાતે આવેલી છે
- અહી કુલ 51 જેટલી મિલો આવેલી છે
3. તાંબા પિત્તળના વાસણોનો ઉદ્યોગો :-
- આ ઉદ્યોગ વિસનગર ખાતે વિકસ્યો છે
મહેસાણા જીલ્લાનો ભાગ -2 વાંચવા માટે CLICK HERE
INSTAGRAM પર અમને ફોલો કરવા માટે TOUCH HERE
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો